Verstandelijk beperkt & dement

Mensen met een verstandelijke beperking hebben door nieuwe zorgmethodieken en -technologieën een steeds hogere levensverwachting. Bij deze cliëntgroep komt dementie vaker voor dan bij normaal begaafde mensen. Dit geldt in het bijzonder voor mensen met het syndroom van Down. De eerste verschijnselen openbaren zich soms al rond het veertigste levensjaar; echter wordt dementie vaak niet meteen herkend. Door de bestaande beperkingen is het niet duidelijk of achteruitgang wordt veroorzaakt door veroudering of door dementie.

Vanaf welk levensjaar kan dementie bij mensen met een verstandelijke beperking optreden?

Dementie treedt op vanaf het veertigste levensjaar. Echter is dit bij mensen zonder een verstandelijke beperking maar 3%, daar wordt bij de grootste populatie (40%) pas vanaf 80 jaar de diagnose dementie gesteld. Bij mensen met een verstandelijke beperking krijgt 25% al vanaf een leeftijd van 40 jaar de diagnose en 66% met een leeftijd van 60 jaar. Dat is gemiddeld 30 jaar jonger dan bij de mensen zonder beperking.

 

Fases van dementie: Het stellen van diagnose

In de eerste fase van dementie is het vaak moeilijk de diagnose te stellen. Dat geldt zowel voor professionele hulpverleners als de familie van mensen met een verstandelijke beperking. De eerste symptomen van de meest voorkomende vorm van dementie zijn moeilijk te herkennen. Stoornissen in het kortetermijngeheugen of oriëntatieproblemen kunnen ook bij de handicap horen. Onrustig gedrag, een depressie of ziektes worden vaak verward met de eerste symptomen van dementie. Slecht horen en slecht zien maakt communicatie lastig. Daarnaast zijn de testen die beschikbaar zijn voor normaal begaafde mensen, niet te gebruiken voor mensen met een beperking. Er wordt vaak gewerkt met een gedragsobservatieschaal, het verleden van de persoon speelt daarbij een grote rol. Er wordt dan gekeken naar het verlies van vaardigheden, die mensen voorheen wél hadden.

Begeleidingsstijlen zorg: Toepassingen voor belevingsgerichte zorg

Binnen de gehandicaptenzorg worden er al veel verschillende vormen van belevingsgerichte zorg toegepast, die zeker ook bij dementie toepasbaar zijn. Denk hierbij aan het snoezelen, waarbij het bieden van de juiste prikkels vaak onrust wegneemt en ontspanning biedt. Toch zijn er ook nieuwe technieken toe te passen, zoals reminiscentie en validation.

Begeleidingsstijlen zorg: reminiscentie haalt positieve herinneringen op

Reminiscentie bestaat uit interventies om herinneringen op te halen of te presenteren. Het gaat hierbij om het ophalen van positief verwerkte gebeurtenissen uit het verleden. Reminiscentie geeft de zorgverlener of het familielid een handvat om de interactie en mate van communicatie te verhogen. Door het kijken naar oude foto’s uit het eigen verleden, met oude voorwerpen aan de slag te gaan of te luisteren naar herkenbare muziek, geef je de cliënt een vertrouwd gevoel. Kennis over het levensverhaal van dementerende personen is een voorwaarde om reminiscentie toe te kunnen passen. Bij mensen met een verstandelijke beperking is het belangrijk om bij de toepassing van reminiscentie alle zintuigen aan te spreken, maak daarvoor gebruik van foto’s, video’s, geluiden, aroma’s en andere materialen.

Snoezelen met de projecties van de Qwiek.up

 

Begeleidingsstijlen zorg: Validation zorgt voor respect en acceptatie

Validation is een van de 4 benaderingsmethoden van belevingsgerichte zorg. Het is een methodiek om te communiceren met gedesoriënteerde ouderen en hen te ondersteunen om hun eigenwaarde, identiteit en zelfrespect te herstellen. De basis van Validation is het accepteren en respecteren van de persoon met dementie. Zorgverleners dienen zich in te leven in de beleving van de persoon met dementie door goed te luisteren, kijken, oogcontact te volgen en lichaamssignalen te begrijpen. Het is belangrijk dat de beleving en de gevoelens van deze persoon bevestigd (gevalideerd) wordt. Belangrijk is ook dat zorgverleners niet oordelend zijn, maar de normen en waarden van de cliënt centraal stellen. Stelregels voor validation zijn: confronteer niet, commandeer niet, redeneer de persoon niet omver, bekritiseer niet, negeer gevoelens niet, koop niet om en lieg niet.

Tips over dementie uit de ouderenzorg

Binnen de ouderenzorg is de ervaring met dementie ontzettend groot, aangezien dit een van de meest voorkomende ziektebeelden is, passend bij het ouderdom.

Werk je in de gehandicaptenzorg en heb je te maken met een cliënt met dementie? Twijfel dan niet om een keer contact op te nemen met een collega uit de ouderenzorg. Veel verschillende technieken zoals realiteitsoriëntatie, validatie en reminiscentie worden daar ingezet als belevingsgerichte zorg voor mensen met dementie.